در قسمتهای قبلی( قسمت اول و قسمت دوم ) و از ابتدای این مبحث از تمرکز سرمایهگذاران روی 4 محور کلیدی صحبت کردیم. گفتیم که بررسی های یک سال گذشته در CVCهای خاورمیانه نشان میهد این 4 رویکرد، مرکز توجه سرمایه گذاران بوده است:
- تضمین دسترسی به مواد معدنی حیاتی و توسعه نسل جدید اکتشاف؛
- افزایش بهرهوری و دیجیتالیسازی صنایع؛
- توسعه اقتصاد چرخشی و بازیافت مواد استراتژیک؛
- سرمایهگذاری در فناوریهای کربنزدایی و اقتصاد نوظهور کربن.
در دو قسمت قبل با مرور 7 استارتاپ از دو رویکرد اول و دوم، دیدیم که چرخش رویکرد سرمایه گذاری از مدلهای سنتی به سمت مدلهای تحولآفرین، تضمینکننده آینده صنعت معدن میباشد. حالا در سطح سوم و چهارم، دلیل جذابیت استارتاپ های فعال در این دو حوزه برای سرمایه گذاران را بررسی خواهیم کرد.
در پایان نیز از بازطراحی نقشه راه سرمایهگذاری در خاورمیانه بخوانیم که میتواند چراغ راهی برای اکوسیستم سرمایهگذاری و هوش مصنوعی صنعتی و معدنی باشد.
سطح سوم: اقتصاد چرخشی و تأمین پایدار مواد اولیه
برای بیش از یک قرن، صنایع معدنی بر استخراج ذخایر جدید تکیه داشتند. اما رشد تقاضا برای فلزات مورد نیاز خودروهای برقی، باتریها و زیرساختهای انرژی باعث شـده نگاه جدیدی به مفهوم تأمین مواد اولیه شکل بگیرد.
امروزه بسیاری از سرمایهگذاران معتقدند بخشی از نیاز آینده به فلزات حیاتی نه از معادن جدید، بلکه از بازیافت محصولات پایان عمر تأمین خواهد شد. در این حوزه،Novocycle یکی از نمونههای شاخص سرمایهگذاریهای اخیر محسوب میشود.
Novocycle؛ وقتی باتریهای فرسوده به معادن آینده تبدیل میشوند
با رشد سریع بازار خودروهای برقی، جهان با چالش جدیدی روبهرو شده است؛ مدیریت میلیونها باتری که طی سالهای آینده به پایان عمر عملیاتی خود خواهند رسید.
اما آنچه برای برخی یک پسماند صنعتی محسوب میشود، برای Novocycle یک منبع ارزشمند مواد اولیه است. این شرکت روی توسعه فناوریهای بازیافت باتری و بازیابی فلزات استراتژیک تمرکز دارد. محصول نهایی این فرآیند شامل فلزاتی مانند لیتیوم، نیکل، کبالت، منگنز و سایر مواد ارزشمند مورد استفاده در باتریهاست.
جذابیت این مدل زمانی مشخص میشود که بدانیم در بسیاری از موارد، غلظت فلزات موجود در باتریهای مصرفشده از برخی ذخایر معدنی طبیعی بالاتر است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران از اصطلاح «معدنکاری شهری» برای توصیف این حوزه استفاده میکنند. برای سرمایهگذاران صنعتی،Novocycle تنها یک شرکت بازیافت نیست؛ بلکه بخشی از راهحل امنیت زنجیره تأمین مواد معدنی آینـده محسوب میشود و از آنجایی که بازیافت مواد حیاتی موجب کاهش وابستگی به استخراج از معادن جدید میشود و منجر به اقتصاد چرخشی میگردد، علاقه SABIC را به خود جلب کـرده و توانسته از این CVC مطرح جذب سرمایه کند.
مهمترین KPIهای این شرکت عبارتاند از:
- نرخ بازیابی فلزات
- خلوص محصول نهایی
- هزینه بازیافت هر تن خوراک
- ظرفیت فرآوری
- کاهش انتشار کربن نسبت به استخراج اولیه
تأثیر اقتصادی این فناوری میتواند قابل توجه باشد. هرچه قیمت فلزات حیاتی افزایش یابد، ارزش اقتصادی بازیافت نیز بیشتر خواهد شد.
مزیت رقابتی Novocycle در آن است که همزمان سه مسئله را حل میکند: کاهش پسماند، تأمین مواد اولیه و کاهش فشار بر استخراج منابع طبیعی. در واقع این شرکت نماینده یکی از مهمترین روندهای صنعتی دهه آینده است؛ روندی که در آن مرز میان معدن و بازیافت بهتدریج کمرنگتر خواهد شد.
سطح چهارم: کربنزدایی؛ فناوریهای جذب CO₂ و آینده سرمایهگذاری صنعتی
بازاری که از یک الزام زیستمحیطی به یک فرصت اقتصادی تبدیل شـده است
اگر در دهه گذشته دیجیتالیسازی مهمترین روند تحول صنایع سنگین بود، در دهه پیش رو احتمالاً کربنزدایی همین جایگاه را به دست خواهد آورد.
صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، سیمان و معدن امروز با دو واقعیت همزمان مواجه هستند؛ از یک سو تقاضای جهانی برای محصولات آنها همچنان رو به رشد است و از سوی دیگر فشارهای ناشی از قوانین اقلیمی، مالیات کربن، الزامات ESG و انتظارات سرمایهگذاران، آنها را به سمت کاهش انتشار گازهای گلخانهای سوق میدهد.
در چنین شرایطی، بسیاری از CVCهای خاورمیانه به این جمعبندی رسیدهاند که کربنزدایی دیگر یک هزینه اجتنابناپذیر نیست؛ بلکه میتواند به یک بازار چندصد میلیارد دلاری تبدیل شود.
سه شرکتی که در ادامه بررسی میشوند، هر کدام از زاویهای متفاوت به این فرصت نگاه میکنند.
Carbon Clean؛ سرمایهگذاری روی اقتصادیترین مسیر جذب کربن در صنایع سنگین
یکی از بزرگترین چالشهای صنایع انرژیبر این است که بخش مهمی از انتشار CO₂ آنها بهراحتی قابل حذف نیست. پالایشگاهها، واحدهای پتروشیمی، کارخانههای سیمان و فولاد حتی در صورت بهینهسازی مصرف انرژی نیز همچنان مقادیر قابل توجهی دیاکسیدکربن تولید میکنند.
در چنین شرایطی، فناوری Carbon Capture به یکی از مهمترین ابزارهای کربنزدایی تبدیل شده است.
Carbon Clean دقیقاً روی همین مسئله تمرکز دارد.
این شرکت فناوریهایی برای جذب CO₂ از جریانهای خروجی صنعتی توسعه داده و تلاش میکند هزینه این فرآیند را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. برخلاف بسیاری از راهکارهای قدیمی که نیازمند تجهیزات عظیم و سرمایهگذاریهای بسیار سنگین بودند، نسل جدید فناوریهای Carbon Clean بر کوچکسازی تجهیزات، افزایش راندمان و کاهش هزینه عملیاتی متمرکز است.
اهمیت این فناوری به اندازهای بود که شرکت موفق شد در یکی از بزرگترین جذب سرمایههای تاریخ صنعت جذب کربن، ۱۵۰میلیون دلار سرمایه جذب کند. در این دور سرمایهگذاری، بازیگران بزرگی مانند Aramco Energy Ventures، Chevron، Samsung Ventures، TC Energy،Marubeni و CEMEX Ventures حضور داشتند.
این سرمایهگذاری در زمان خود بزرگترین تأمین مالی حوزه Point-Source Carbon Capture در جهان محسوب میشد.
اما دلیل جذابیت Carbon Clean برای سرمایهگذاران چیست؟
پاسخ در اقتصاد پروژه نهفته است. برای بسیاری از صنایع سنگین، مسئله اصلی این نیست که آیا باید انتشار کربن را کاهش دهند یا خیر؛ بلکه سؤال اصلی این است که با چه هزینهای میتوان این کار را انجام داد.
Carbon Clean تلاش میکند هزینه جذب هر تن CO₂ را کاهش دهد و همین موضوع مستقیماً بر اقتصادی بودن پروژههای کربنزدایی اثر میگذارد.
مهمترین KPIهای این شرکت عبارتاند از:
- هزینه جذب هر تن CO₂
- میزان CO₂ جذبشده در سال
- مصرف انرژی فرآیند
- نرخ دسترسی عملیاتی تجهیزات
- زمان بازگشت سرمایه پروژه
مزیت رقابتی Carbon Clean در مقایسه با بسیاری از رقبا، تمرکز بر تجاریسازی و مقیاسپذیری است. این شرکت بهجای تمرکز صرف بر آزمایشگاه، فناوری خود را در پروژههای واقعی صنعتی پیادهسازی کرده است.
برای آرامکو و سایر سرمایهگذاران صنعتی نیز اهمیت موضوع روشن است؛ هرچه هزینه کربنزدایی کاهش یابد، داراییهای فعلی آنها برای مدت طولانیتری ارزش اقتصادی خود را حفظ خواهند کرد.
Ucaneo؛ سرمایهگذاری روی بازاری که هنوز شکل نگرفته است
اگر Carbon Clean روی جذب کربن از دودکش کارخانهها تمرکز دارد، Ucaneo یک قدم فراتر میرود.
فناوری اصلی این شرکت بر پایه Direct Air Capture یا جذب مستقیم دیاکسیدکربن از هوای آزاد توسعه یافته است.
در نگاه اول این ایده ساده به نظر میرسد؛ استخراج CO₂ مستقیماً از اتمسفر. اما از نظر فنی، این یکی از پیچیدهترین حوزههای فناوری اقلیمی محسوب میشود.
غلظت دیاکسیدکربن در هوا بسیار کمتر از جریانهای خروجی صنعتی است و همین موضوع باعث میشود جذب آن دشوارتر و پرهزینهتر باشد.
با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند بدون فناوریهای Direct Air Capture رسیـدن به اهداف اقلیمی جهانی تقریباً غیرممکن خواهـد بود.
Ucaneo موفق شد در دور Seed مبلغ ۶.۷۵ میلیون یورو سرمایه جذب کند که Aramco Ventures نیز در آن حضور داشت.
در نگاه اول ممکن است این عدد در مقایسه با سرمایهگذاریهای چندصد میلیون دلاری صنایع سنگین ناچیز به نظر برسد، اما اهمیت واقعی این سرمایهگذاری در ماهیت آن نهفته است.
این سرمایهگذاری بیش از آنکه یک معامله مالی باشد، نوعی موقعیتگیری استراتژیک برای آینده محسوب میشود.
Aramco در واقع روی بازاری سرمایهگذاری کرده که هنوز در مراحل اولیه شکلگیری قرار دارد اما در صورت موفقیت میتواند به یکی از ارکان اقتصاد کربن در دهههای آینده تبدیل شود.
مهمترین KPIهای این شرکت شامل موارد زیر است:
- هزینه حذف هر تن CO₂ از هوا
- مصرف انرژی سیستم
- ظرفیت جذب سالانه
- نرخ خلوص CO₂ تولیدی
- قابلیت مقیاسپذیری فناوری
مزیت رقابتی Ucaneo در استفاده از فناوری الکتروشیمیایی و طراحی ماژولار نهفته است؛ رویکردی که میتواند هزینههای توسعه و استقرار را کاهش دهد. مزیت ادعایی اعلام شده توسط شرکت به این صورت است:
- تا 95٪ جذب CO₂
- تا 50٪ کاهش CAPEX
- حدود 15٪ بهبود بهرهوری انرژی
اگر Carbon Clean نماینده نسل فعلی بازار جذب کربن باشد، Ucaneo را میتوان نماینده نسل بعدی این صنعت دانست.
جمعبندی: نقشه راه سرمایهگذاری صنعتی خاورمیانه در حال بازطراحی است
مرور این ده سرمایهگذاری نشان میدهد که CVCهای خاورمیانه دیگر صرفاً به دنبال حمایت از استارتاپهای نوآور نیستند؛ آنها در حال ساختـن موقعیت خود در اقتصاد آینده هستند.
در سطح نخست، سرمایهگذاریهایی مانند Vale Base Metals، MP Materials،KoBold Metals ، Geologic AI و Fleet Space Technologies بر امنیت دسترسی به مواد معدنی حیاتی و تحول در اکتشاف متمرکز شدهاند. این سرمایهگذاریها نشان میدهند که فلزات حیاتی و دادههای زمینشناسی به داراییهای راهبردی قرن بیستویکم تبدیل شدهاند.
در سطح دوم، Arkestro و Finboot نماینده موجی هستند. هدف آن افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و تبدیل داده به مزیت رقابتی است. در این حوزه، خلق ارزش نه از استخراج بیشتر، بلکه از تصمیمگیری بهتر حاصل میشود.
در سطح سوم،Novocycle نشان میدهد که مرز میان معدنکاری و بازیافت در حال از بین رفتن است و اقتصاد چرخشی به تدریج به بخشی جداییناپذیر از زنجیره تأمین مواد معدنی تبدیل میشود.
و در نهایت، Carbon Clean وUcaneo تصویر روشنی از آینده اقتصاد کربن ارائه میکنند؛ آیندهای که در آن کاهش انتشار نهتنها یک الزام محیطزیستی، بلکه یک فرصت اقتصادی بزرگ خواهد بود.
نکته مهم این است که تقریباً تمام این سرمایهگذاریها در یک ویژگی مشترک هستند: آنها به دنبال حل مسائل بنیادین صنایع سنگیناند. کاهش ریسک اکتشاف، تضمین دسترسی به مواد معدنی حیاتی، افزایش بهرهوری عملیاتی، توسعه اقتصاد چرخشی و کربنزدایی، همگی چالشهایی هستند که آینده معدن، نفت، گاز، فلزات و پتروشیمی را تعیین خواهند کرد.
به همین دلیل میتوان گفت این ده شرکت صرفاً استارتاپهای موفق امروز نیستند؛ بلکه بخشی از زیرساختهای صنعتی دهه آینده را شکل میدهند. سرمایهگذاری CVCهای خاورمیانه در این حوزهها نیز نشان میدهد که بازیگران بزرگ منطقه قصد دارند نه فقط مصرفکننده فناوری، بلکه یکی از معماران اصلی اقتصاد صنعتی آینده باشند.