قسمت اول: از فلزات حیاتی تا اکتشاف مبتنی بر هوش مصنوعی
تا همین چند سال پیش، مزیت رقابتی شرکتهای معدنی، فلزی، نفتی و پتروشیمی عمدتاً بر پایه مقیاس تولید، حجم ذخایر و دسترسی به منابع ارزانتر تعریف میشد. اما امروز معادلات صنعت بهطور اساسی تغییر کرده است. رقابت جهانی دیگر صرفاً بر سر استخراج منابع نیست؛ بلکه بر سر کنترل زنجیره تأمین فلزات حیاتی، توسعه فناوریهای هوش مصنوعی، کربنزدایی صنایع و دیجیتالیسازی عملیات صنعتی شکل گرفته است.
در چنین شرایطی، بازوهای سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (Corporate Venture Capital یا CVC) در خاورمیانه، بهویژه در عربستان سعودی و امارات متحده عربی، استراتژیهای سرمایهگذاری خود را به سمت فناوریهای تحولآفرین سوق دادهاند. این سرمایهگذاران بهخوبی دریافتهاند که آینده صنایع معدنی و انرژی تنها در اختیار شرکتهایی خواهد بود که بتوانند فناوری، داده و نوآوری را با داراییهای فیزیکی خود ترکیب کنند.
بررسی مهمترین سرمایهگذاریهای انجامشده طی ۱۲ ماه گذشته نشان میدهد CVCهای منطقه بر چهار محور کلیدی تمرکز کردهاند:
- تضمین دسترسی به مواد معدنی حیاتی و توسعه نسل جدید اکتشاف
- افزایش بهرهوری و دیجیتالیسازی صنایع
- توسعه اقتصاد چرخشی و بازیافت مواد استراتژیک
- سرمایهگذاری در فناوریهای کربنزدایی و اقتصاد نوظهور کربن
در نخستین بخش از این مجموعه سهقسمتی، چهار نمونه از مهمترین سرمایهگذاریهای راهبردی در حوزه معدن و مواد معدنی را بررسی میکنیم؛ سرمایهگذاریهایی که میتوانند آینده صنعت معدن، انرژی و صنایع سنگین را در دهه پیش رو شکل دهند.
سرمایهگذاریهای تحولآفرین؛ از فلزات حیاتی تا اکتشاف مبتنی بر هوش مصنوعی
نخستین گروه از سرمایهگذاریهای مورد توجه CVCهای خاورمیانه را میتوان «سرمایهگذاریهای تحولآفرین» نامید؛ سرمایهگذاریهایی که هدف آنها صرفاً افزایش سودآوری کوتاهمدت نیست، بلکه به دنبال تثبیت جایگاه سرمایهگذار در زنجیره ارزش اقتصاد آینده هستند.
چهار شرکتی که در ادامه بررسی میشوند، هر یک بخشی از مهمترین روندهای جهانی در حوزه معدنکاری هوشمند، فلزات حیاتی و فناوریهای معدنی را نمایندگی میکنند.
۱. Vale Base Metals؛ سرمایهگذاری ۲.۵ میلیارد دلاری روی زیرساخت اقتصاد انرژی آینده
اگر از مدیران ارشد صنعت معدن پرسیده شود مهمترین فلزات دهه آینده کداماند، احتمالاً مس و نیکل در صدر فهرست قرار خواهند گرفت. تقریباً تمام روندهای کلان جهانی از خودروهای برقی و باتریها گرفته تا توسعه شبکههای برق، مراکز داده، هوش مصنوعی و انرژیهای تجدیدپذیر به این دو فلز وابسته هستند.
به همین دلیل سرمایهگذاری ۲.۵ میلیارد دلاری Manara Minerals در Vale Base Metals توجه گسترده صنعت معدن و سرمایهگذاری جهانی را به خود جلب کرد.
این معامله صرفاً خرید بخشی از سهام یک شرکت معدنی نبود؛ بلکه نوعی موقعیتگیری راهبردی در یکی از مهمترین زنجیرههای تأمین مواد خام جهان محسوب میشود.
Vale Base Metals یکی از بزرگترین تولیدکنندگان جهانی مس و نیکل است و داراییهای معدنی آن در کانادا، برزیل و اندونزی قرار دارند. جذابیت اصلی این سرمایهگذاری در دسترسی بلندمدت به فلزاتی نهفته است که موتور محرک اقتصاد انرژی آینده خواهند بود.
برای Manara Minerals که حاصل همکاری Ma’aden و صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) است، این سرمایهگذاری سه هدف کلیدی را دنبال میکند:
- حضور مستقیم در بازار جهانی فلزات حیاتی
- بهرهبرداری از رشد تقاضای ناشی از گذار انرژی
- انتقال دانش فنی و مدیریتی پروژههای بزرگ معدنی
مهمترین KPIهای سرمایهگذاری
- ظرفیت تولید سالانه
- هزینه تولید هر تن
- EBITDA
- نرخ جایگزینی ذخایر
- عمر معادن
- بازده سرمایهگذاری پروژههای توسعهای
آنچه این سرمایهگذاری را متمایز میکند، ارتباط مستقیم آن با روندهای کلان اقتصاد جهانی است. پیشبینیها نشان میدهد تقاضای جهانی برای مس و نیکل طی دهه آینده رشد قابل توجهی خواهد داشت و هرگونه محدودیت در عرضه میتواند ارزش اقتصادی این داراییها را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
به بیان دیگر، Manara Minerals صرفاً روی یک شرکت معدنی سرمایهگذاری نکرده است؛ بلکه روی زیرساختهای اقتصاد انرژی آینده شرط بسته است.
۲. MP Materials؛ مشارکت راهبردی برای توسعه زنجیره عناصر نادر خاکی
در سالهای اخیر، عناصر نادر خاکی (Rare Earth Elements) به یکی از مهمترین موضوعات اقتصاد صنعتی و ژئوپلیتیک جهان تبدیل شدهاند.
خودروهای برقی، توربینهای بادی، تجهیزات دفاعی، رباتهای صنعتی، مراکز داده و بسیاری از فناوریهای پیشرفته بدون این عناصر عملاً قابل تولید نیستند.
همکاری Ma’aden و MP Materials دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند.
این همکاری که از یک تفاهمنامه راهبردی آغاز شد، اکنون به سمت توسعه ظرفیت پالایش و فرآوری عناصر نادر خاکی در عربستان سعودی حرکت کرده است.
اهمیت این پروژه زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بخش عمده ظرفیت فرآوری این مواد در اختیار چین قرار دارد.
در واقع چالش اصلی صنعت عناصر نادر خاکی، استخراج نیست؛ بلکه فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا است.
بخش بزرگی از سود این صنعت در مراحل جداسازی، خالصسازی، فرآوری و تولید مواد مغناطیسی ایجاد میشود. به همین دلیل کشورهایی که تنها در استخراج حضور دارند، سهم محدودی از بازار نهایی به دست میآورند.
هدف Ma’aden حضور در کل زنجیره ارزش، از معدن تا محصولات پیشرفته صنعتی است.
KPIهای کلیدی پروژه
- نرخ بازیابی عناصر
- بازده فرآوری
- ظرفیت پالایش
- تولید مواد مغناطیسی
- حاشیه سود عملیاتی
- سهم بازار جهانی
از منظر راهبردی، این پروژه بخشی از تلاش جهانی برای ایجاد زنجیرههای تأمین جایگزین خارج از چین محسوب میشود و میتواند نقش مهمی در بازآرایی نقشه جهانی مواد معدنی حیاتی ایفا کند.
برای عربستان، این پروژه تنها یک سرمایهگذاری معدنی نیست؛ بلکه بخشی از تحقق اهداف چشمانداز ۲۰۳۰ و تبدیل شدن به بازیگری کلیدی در اقتصاد مواد معدنی آینده است.
۳. KoBold Metals؛ هوش مصنوعی چگونه آینده اکتشاف معدن را متحول میکند؟
اکتشاف همواره یکی از پرریسکترین و پرهزینهترین بخشهای زنجیره معدن بوده است. شرکتهای معدنی هر سال میلیاردها دلار صرف عملیات اکتشافی میکنند، در حالی که تنها درصد کمی از پروژهها به کشف ذخایر اقتصادی منجر میشوند.
KoBold Metals در تلاش است این معادله چند دههای را تغییر دهد.
فناوری این شرکت بر پایه ترکیب هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، مدلسازی زمینشناسی و تحلیل دادههای عظیم توسعه یافته است. الگوریتمهای KoBold دادههای ژئوفیزیکی، تصاویر ماهوارهای، اطلاعات حفاری و دادههای تاریخی را تجزیه و تحلیل کرده و احتمال وجود ذخایر معدنی را پیشبینی میکنند.
تمرکز این شرکت بر فلزات حیاتی نظیر مس، نیکل، کبالت و لیتیوم است؛ فلزاتی که ستون فقرات اقتصاد انرژی آینده محسوب میشوند.
جذابیت این فناوری تا حدی است که نام افرادی مانند بیل گیتس و جف بزوس در میان سرمایهگذاران آن دیده میشود.
مهمترین مزیت KoBold برای سرمایهگذاران صنعتی، کاهش ریسک اکتشاف است. حتی افزایش چند درصدی دقت هدفگذاری حفاری میتواند میلیونها دلار صرفهجویی ایجاد کند و زمان کشف ذخایر جدید را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
این شرکت موفق شده در مرحله Series C بیش از ۵۳۷ میلیون دلار سرمایه جذب کند و ارزش آن به حدود ۲.۹۶ میلیارد دلار برسد.
مهمترین KPIهای KoBold
- نرخ موفقیت حفاری
- هزینه اکتشاف به ازای هر ذخیره کشفشده
- دقت مدلهای پیشبینی
- زمان کشف ذخایر
- ارزش اقتصادی منابع شناساییشده
اهمیت KoBold فراتر از این شاخصهاست. این شرکت نماینده نسل جدیدی از کسبوکارهای معدنی است که در آنها داده و الگوریتم به اندازه ماشینآلات و تجهیزات اهمیت پیدا کردهاند.
اگر این مدل موفق شود، مفهوم اکتشاف معدنی طی دهه آینده بهطور کامل بازتعریف خواهد شد.
۴. Fleet Space Technologies؛ فناوری فضایی در خدمت کشف ذخایر زیرزمینی
برای دههها، اکتشاف معدنی بر ترکیبی از مطالعات زمینشناسی، برداشتهای میدانی و حفاریهای آزمایشی متکی بود. اما فناوریهای نوین در حال تغییر این رویکرد هستند.
Fleet Space Technologies یکی از پیشگامان این تحول محسوب میشود.
محصول اصلی این شرکت با نام ExoSphere دادههای ژئوفیزیکی، حسگرهای پیشرفته، فناوری فضایی و هوش مصنوعی را در یک پلتفرم واحد ترکیب میکند تا تصویری دقیقتر از ساختار زیرسطحی زمین ارائه دهد.
همین قابلیت باعث شده Ma’aden از فناوری ExoSphere در پروژههای اکتشافی سپر عربی (Arabian Shield) استفاده کند.
اگرچه Ma’aden تاکنون سهامی از Fleet Space خریداری نکرده است، اما این همکاری فناورانه نشاندهنده اهمیت روزافزون معدنکاری هوشمند در استراتژیهای توسعه معدنی عربستان است.
در بسیاری از پروژههای معدنی، تصمیمگیری درباره محل حفاری بر اساس اطلاعات ناقص انجام میشود. هر اشتباه در این مرحله میتواند هزینههای بسیار سنگینی به پروژه تحمیل کند.
Fleet Space تلاش میکند با بهبود کیفیت دادهها و تحلیل پیشرفته آنها، این ریسک را به حداقل برساند.
KPIهای کلیدی Fleet Space
- دقت مدلهای زیرسطحی
- کاهش هزینه اکتشاف
- کاهش زمان تصمیمگیری
- نرخ موفقیت حفاری
- ارزش اقتصادی ذخایر کشفشده
ارزش این شرکت اکنون از ۵۲۰ میلیون دلار فراتر رفته و بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از جذابترین اهداف بالقوه برای سرمایهگذاری CVCهای بزرگ جهان میدانند.
Fleet Space نمونهای از همگرایی دو صنعت است؛ جایی که فناوریهای توسعهیافته برای فضا به حل یکی از قدیمیترین چالشهای صنعت معدن کمک میکنند.
جمعبندی
بررسی این چهار سرمایهگذاری نشان میدهد که آینده صنعت معدن دیگر صرفاً به ماشینآلات سنگین، تجهیزات استخراج و توسعه معادن جدید وابسته نیست. امروز داده، هوش مصنوعی، فناوریهای فضایی و کنترل زنجیره تأمین فلزات حیاتی به عوامل تعیینکننده رقابت در این صنعت تبدیل شدهاند.
سرمایهگذاریهای انجامشده توسط CVCهای خاورمیانه بهویژه در عربستان سعودی نشان میدهد این کشورها به دنبال ایفای نقشی فراتر از تأمینکننده مواد خام هستند. آنها در حال حرکت به سمت تصاحب بخشهای سودآورتر زنجیره ارزش، توسعه فناوریهای معدنی و ایجاد مزیتهای رقابتی پایدار در اقتصاد آینده هستند.
از سرمایهگذاری ۲.۵ میلیارد دلاری در Vale Base Metals گرفته تا حمایت از فناوریهای پیشرفتهای مانند KoBold Metals و Fleet Space Technologies، همه این اقدامات یک پیام روشن دارند: آینده معدن متعلق به شرکتهایی است که بتوانند فناوری، داده و سرمایه را در کنار یکدیگر به کار بگیرند.
در قسمت دوم چه خواهید خواند؟
در بخش دوم این مجموعه، یکی دیگر از پیشرفتهترین شرکتهای فعال در حوزه فناوری معدن را بررسی خواهیم کرد؛ شرکتی که با ایجاد یک پلتفرم یکپارچه، در حال تغییر نحوه مدیریت دادهها، تصمیمگیری و بهرهبرداری در پروژههای معدنی است.
اگر میخواهید بدانید نسل بعدی معدنکاری هوشمند چگونه شکل خواهد گرفت، قسمت دوم این مجموعه را از دست ندهید.
